Wat is ACNES?

ACNES is de Engelse afkorting die staat voor Anterior Cutaneous Nerve Entrapment Syndrome. Dit is de benaming voor een buikpijn of eigenlijk buikwandpijn syndroom dat ontstaat door beknelling (entrapment) van de huid (cutane) takjes van de voorste (anterieure) tussenribzenuwuiteinden, welke door de buikspieren heen naar de huid gaan.

Afknellen van deze zenuwtakjes, die geen functie hebben voor de buikspieren, maar alleen maar zorgen voor het gevoel van de buikhuid, kan een zeer variabel pijnsyndroom geven. De pijn kan dan variëren van af en toe aanwezig in milde vorm, tot een extreme onhoudbare pijn.

De bekendheid, met name bij artsen, met dit specifieke buikpijnsyndroom is nog steeds erg matig. Dit komt omdat de meeste artsen bij buikpijn vooral direct denken aan betrokkenheid van verschillende inwendige organen, zoals de maag, de blinde darm, de galblaas, de eierstokken, de darmen etc. Dientengevolge worden vele onderzoeken ingezet om afwijkingen aan dergelijke organen aan te tonen of uit te sluiten.

Indien echter aan de diagnose ACNES wordt gedacht, dan blijkt dat het verhaal van de patiënt zelf en een gedegen, doch simpel lichamelijk onderzoek door de arts vaak voldoende zijn om de diagnose te ondersteunen of vast te stellen.

Wat zijn de meest voorkomende klachten of symptomen

Lichamelijk onderzoek

Zijn er aanvullende onderzoeken nodig bij ACNES?

Anatomie van de bij ACNES betrokken zenuwen

Wat zijn de meest voorkomende klachten of symptomen

De meeste patiënten met ACNES hebben al wat langer buikklachten, waarbij zij aangeven dat dit met name verergert bij activiteiten overdag, zoals bukken, overeind komen, (huishoudelijk) werk, stofzuigen, sporten, wandelen, gebogen zitten etc. Het betreft hier allemaal activiteiten, waarbij de buikspieren zelf in meer of mindere mate worden gebruikt. Patiënten melden vaak dat indien zij rustig ontspannen liggen, de pijn dan vermindert of verdwijnt. Opvallend is ook dat de pijn vrijwel nooit 's nachts aanwezig is, behalve indien men op de zij ligt, meestal de aangedane kant. Dus, iemand met pijn in de rechter onderbuik geeft aan dat hij op de rechter zijde vaak wakker wordt van de pijn; meestal draaien de mensen dan op de rug of op de andere zijde, waarbij zij bijvoorbeeld op de linker zij en met opgetrokken benen gaan liggen.

Als de pijn heftig is kan het zelfs gepaard gaan met symptomen die lijken op betrokkenheid van de buikorganen. Dat is natuurlijk erg verwarrend. Soms is de pijn zo erg, dat men er misselijk van wordt. Dit geldt vooral voor ACNES in de bovenbuik. Het komt ook regelmatig voor dat mensen om die reden niet graag eten en dus afvallen. Sommigen krijgen een opgeblazen gevoel en vinden hun buik dikker/meer gezwollen. Anderen geven aan dat ze meer en vaker moeten boeren en dat de kleding te strak zit.

Bij pijn links-onder geven mensen nogal eens aan, dat ze ook problemen met de ontlasting hebben. ACNES in de onderbuik is ook vaak erger bij een volle blaas. Na het leegplassen voelt het beter aan. Bij pijn in de rechter onderbuik wordt vaak gedacht aan problemen van de blinde darm of darmen als geheel. Omdat de pijn altijd aan de zelfde kant zit, gaan mensen er soms naar lopen of hun houding er aan aanpassen. Dit kan resulteren in een scheve rug of voorovergebogen houding. Sommigen houden graag hun hand tegen de bewuste pijnlijke plek gedrukt.

ACNES-pijn bevindt zich altijd op dezelfde plaats en is door veel mensen zelfs met één vinger aan te wijzen. Dit is een zeer belangrijk gegeven en cruciaal voor de diagnose ACNES! Het maximale pijnpunt bevindt zich dan net op de rand, of in het midden van het verloop van de rechte buikspier, d.w.z. of links of rechts van de mid-lijn.

 
Buikwandpijnsyndroom
 

De pijn komt vaker voor onder navelniveau, dan boven navelniveau. De pijn kan worden waargenomen bij alle leeftijdscategorieën. De jongste patiënt die wij gezien hebben met reeds één jaar bestaande ACNES was pas 8 jaar en de oudste persoon reeds 83 jaar. Omdat het gaat om afknellen van gevoelszenuwtakjes en niet van spierzenuwtakjes is er nooit sprake van uitval van buikspieren. Wel is het zo dat de afknelling kan leiden tot een overgevoeligheid van het stukje buikhuid dat bij deze zenuw hoort, dan wel dat het stukje huid juist minder gevoelig is, dof aanvoelt, slaperig is, of voelt "alsof het niet van jezelf is". Licht knijpen in de huid kan als opvallend gevoelig ervaren worden, zeker als dit vergeleken wordt met de andere kant.

Veel mensen geven dit pas aan nadat er specifiek naar is gevraagd of gekeken. Sommigen zeggen dat de kleding irritant zit of het vervelend is dat er iets langs schuurt. Mensen geven wel eens aan dat het eerste is wat ze doen als ze thuis komen, de strakke broek verwisselen voor een joggingbroek.

ACNES kan plots ontstaan, van het ene op het andere moment en dan dus lijken op "acute buikpijn". Niet zelden zagen wij mensen die naar een Eerste Hulp (SEH) ingestuurd werden met de verdenking "acute blinde darm-ontsteking", terwijl na uitvoerig onderzoek bleek dat ze slechts pijn hadden op één punt en de diagnose ACNES kon worden gesteld. Vaak zeggen mensen die al geruime tijd met dit probleem rondlopen, dat het ooit zo begonnen is.

ACNES kan ook geleidelijk aan ontstaan, langzaamaan steeds irritanter worden, of wisselend in de presentatie zijn, met soms dagen wel en dan weer dagen geen pijn. Omdat de symptomen mogelijk lijken op betrokkenheid van de buikorganen (wij noemen dit "pseudoviscerale klachten") worden mensen veelal ten onrechte in het medische circuit getrokken, waarbij alle aandacht uitgaat naar onderzoeken gericht op functies van de inwendige organen. Dit levert dan hoegenaamd niets bijzonders op.

Patiënten die al jarenlang bestaande ACNES hebben, hebben alle mogelijke scans ondergaan, soms zelfs laparoscopische ingrepen of operaties aan de blinde darm of anderszins. Bij velen wordt de diagnose spastische darm (in Engels: Irritable Bowel Syndrome / IBS = Prikkelbare Darm) er op geplakt, terwijl ze eigenlijk helemaal geen last van hun darmen hebben. Uit ons eigen onderzoek blijkt dat onder de patiënten bij wie de diagnose IBS is gesteld, eigenlijk 3 tot 4 % van hen last heeft van ACNES.

Bij sommige patiënten zijn de klachten dusdanig, dat door dokters en de omgeving wordt gesuggereerd dat het wel eens "tussen de oren" zou kunnen zitten. Een enkeling wordt zelfs verwezen naar een psychiater of psycholoog. Opvallend is verder dat de gewone en gebruikelijke pijnstillers, zelfs morfinepreparaten, vaak niet of nauwelijks helpen voor deze zenuwpijn.

Lichamelijk onderzoek

Indien een arts -die bekend is met deze diagnose- de patiënt onderzoekt, begint hij met het testen van de gevoelskwaliteiten van de buikhuid. Bij meer dan driekwart van de patiënten met een ACNES kan er een rechthoekig gebiedje (bijvoorbeeld bij ACNES rechts onder), rechts onder naast de navel worden vastgesteld waar de huid minder gevoelig is, dan wel juist overgevoelig. Dit kan eenvoudig worden getest met een wattenstaafje.

Ook valt op dat, indien men met een koud,-bijvoorbeeld in alcohol gedrenkt gaasje of iets van metaal-, de huid test, deze minder koud aanvoelt.

Veelal bevindt zich precies centraal in dit veranderd huidgebied het maximale pijnpunt, dat met één vinger kan worden gelokaliseerd. Wanneer de vinger een centimeter opschuift, wordt de pijn als minder heftig ervaren.

Terug naar het maximale pijnpunt wordt vervolgens gevraagd om het hoofd (of de benen gestrekt) op te tillen, waardoor dus de buikspier aangespannen wordt. Daarmee zal de pijn verergeren. Dit noemen wij het symptoom van Carnett.

Vervolgens kan getest worden hoe de huid reageert op simpel knijpen: indien de huid tussen duim en wijsvinger wordt geknepen, wordt dit als opvallend of zelfs extreem vervelend ervaren tov een niet betrokken zijde of gebied. Wij noemen dit de “pinch” test.

Alle andere plekken in de buik zijn vervolgens veel minder pijnlijk. Wel kan het voorkomen dat meer naar de zijkant toe, precies in het verloop van de huidzenuw, de pijn ook wordt gevoeld, zelfs tot aan de ribbenboog toe. Soms bevinden zich een of meerdere pijnpunten op de rug, aan de kant van de buikpijnzijde, maar wel net naast de wervelkolom. Mensen geven dan aan dat bij druk alhier de pijn in de buik kan worden gevoeld, of ze vinden het gewoon een heel gemeenpijnpunt.
Een enkele keer komt het voor dat iemand een dubbelzijdige ACNES heeft, dus twee pijnpunten links en rechts (in onze ervaring meestal symmetrisch, dus op gelijke hoogte), hetgeen natuurlijk het pijnbeeld voor de onderzoekende arts en de patiënt behoorlijk kan vertroebelen. Toch komen dan bij lichamelijk onderzoek toch weer heel simpel bovengenoemde bevindingen boven water. In ons grote databestand van meer dan 1000 patiënten zagen wij dit in 10% van de gevallen.

Zijn er aanvullende onderzoeken nodig bij ACNES?

ACNES is typisch een diagnose die kan worden gesteld op grond van bovengenoemde gegevens. Het verhaal is vaak duidelijk en het lichamelijk onderzoek met een maximaal pijnpunt in het verloop van de rechte buikspier idem dito.

Echo-onderzoek en CT-scans dragen eigenlijk helemaal niets bij. Toch is het van belang om afwijkingen aan inwendige organen uit te sluiten, omdat zoiets soms ook gepaard kan gaan met dezelfde symptomen als hierboven uitgelegd.

Een enkele keer is het nuttig, zeker bij een dubbelzijdige ACNES, om na te gaan of er betrokkenheid is van de hoofdzenuw, komend vanuit het ruggenmerg, dus op rugniveau. Dit is uitermate zeldzaam, maar om deze reden is het soms nuttig om een aanvullende MRI van de wervelkolom te maken.

Anatomie van de bij ACNES betrokken zenuwen

Langs onze twaalf paar ribben lopen zenuwen die vanuit het ruggenmerg, tussen de wervels door naar de voorkant van de borstkas en buik lopen. Zij bevinden zich aan de onderrand van de ribben (rib = costa) en heten daarom intercostaalzenuwen. De takken vanaf de 7de tot en met de 12de rib verzorgen feitelijk de buikspieren en uiteindelijk de huid van de buikwand. Het laatste deel van de zenuw moet door de rechte buikspier gaan om bij de huid uit te komen. De zenuw loopt als het ware door een tunneltje in de spier. Omdat de spier een strak kapsel heeft, moet de zenuw met zijn takjes dit kapsel op diverse plaatsen doorboren. Dit kunnen de plekjes zijn waar beknelling kan ontstaan. De afknelling van de zenuw geeft dan de gemene scherpe branderige pijn. Zie de tekening hieronder.

Anatomie buik

Acnes-zenuwtakjes zijn in deze tekening te zien bij: "Anterior cutaneous branches of intercostal nerves"

Buikpijn zenuwen

In het zwarte rondje loopt het laatste deel van de zenuw door de rechte buikspier heen, om naar de huid te gaan. Op dit nivo maakt hij een scherpe bocht.

Wilt u een afspraak maken of heeft u vragen?

Buikpijn
(040) 888 85 51

Openingstijden
Maandag tot en met vrijdag
08.30 uur tot 17.00 uur

Routebeschrijving

Physical Examination - Injection